This is an example of a HTML caption with link themeforest.net.
Урыс императорларын Ислам белән таныштырган беренче кеше
 
XVIII гасыр башына Рәсәй империясе Исламга аеруча да кызыксыну
белдерә башлый. Моңа Петр Iнең мөселман илләре белән сәүдә
элемтәләрен җайларга теләве дә, Ислам динен тотучы гражданнарны   
аңларга тырышуы да, шулай ук Рәсәйнең Госманлы империясе һәм
Иран белән сугышлар барлыкка килүгә китергән көньяк чикләрендәге
геополитик активлыгы да йогынты ясый.
 
Югары катлам кешеләрен Ислам дине белән таныштыруда Рәсәйнең
һәм Молдавиянең танылган галиме, Петр I заманында дәүләт
эшлеклесе һәм дипломат Дмитрий Константин угылы Кантимер (1673-
1723) зур роль уйный.
 
Ул Молдавиянең хөкүмәт җитәкчесе Константин Кантимер угылы, ә
аның бабасы – татар морзасы Кантимер, Нугай Урдасына нигез
салучы Алтын Урда башлыгы Идегәй нәселеннән була.
Константин Кантимер идарә иткән елларда Молдавия Госманлы
империясенә вассал рәвештә, ягъни икътисадый һәм сәяси яктан
бәйле иде. Ул вакытлардагы традицияләр буенча, 15 яшьлек
Дмитрийны Стамбулга тоткын итеп җибәрәләр. 1693 елда ул кыска
вакытка Молдавия җитәкчесе булып ала, әмма озакламый
вазифасыннан алына һәм яңадан Стамбулга җибәрелә.
 
Госманлы башкаласында булган вакытта Дмитрий төрек, гарәп һәм
фарсы телләрен өйрәнә. Ул үз заманының бик укымышлы кешесе
була. Санап үтелгән көнчыгыш телләреннән тыш, ул молдав, латин,
урыс, грек, итальян һәм француз телләрен дә белгән. Үз вакытында
хәтта Петербургтагы Фәннәр Академиясе президенты вазифасына
кандидат буларак та каралган.
 
Госманлы империясе белән Рәсәй арасында барган сугыш вакытында,
1710 елда, Дмитрий Кантимер Молдавия господаре (Молдавия
җитәкчесе титулы) була. Әмма үз илен госманлылырга бәйлелектән
азат итәргә теләп, Петр I белән союз төзи һәм урыслар ягына күчә.
Моннан соң ул Петербургта, Мәскәүдә һәм Дмитровкадагы утарында
(хәзерге Орловка өлкәсе) яши һәм эшли.
 
1719 елда Дмитрий Кантимер тарафыннан «Книга Систима, или
Состояние мухаммеданския религии», шулай ук «Система турецкого
вероисповедания» исеме белән танылган китап языла. Аның нигезенә
Кантимер «Коран» китабының латин текстын куллана.
1722 елда китап Иван Ильин тарафыннан латин теленнән урыс теленә
тәрҗемә ителә.
1722 елның 18 июлендә Петр I дини эшләр белән идарә итә торган төп
орган – Синодка аны кичектермичә басмага куярга һәм Каспийдагы
армиягә җибәрергә куша.
1722 елда, декабрьнең 22ндә китап нәшер ителә. Бу императорның
түземсезлек белән китапның басылуын көткәнен күрсәтә. Әлеге китап
- Ислам турындагы бар мәгълүматны үз эченә алган урыс телендәге
беренче хезмәт.
Дмитрий Кантимер аны көнбатыш Аурупа һәм урыс чыганакларына
гына түгел, ә мөселман чыганакларына һәм шәхси күзәтүләренә дә
таянып яза. Кантимер үзенең китабында Исламны гомуми
үзенчәлекләрдә аңлата, әмма күп вакыт Стамбулда яшәгәнгә күрә,
төрекләр арасында таралган Исламның үзенчәлекләренә зур игътибар
бирә.
 
Мәсәлән, Дмитрий Кантимер Изге Коръән Китабы турында
түбәндәгеләрне яза:
«Куран сложен есть на Арапском языке, изряднейшим штилем, и по
болшеи части рифмическим, речию Арапскою, так глубокою, что не
токмо подражать того, всячески несть мощно, но и ко истолкованию
зело труден есть, паче же рещи, весма не объятен. Аще сам Муфти,
или кто от ученнеиших Турков, и в Арапском языке искуснеишии,
вопрошен бы был, может ли хотя един каковыи стих, или Сентенцию
Курана, по словам и по разуму купно, и совершенно разумети? по
правде ответствуют, что никакоже разумеют, но отсылают к
древнеишым Курана толкователем, и в них слова, или Сентенции, о
которых сумнение есть, искать повелевают».
 
Рәсәйнең югары җәмәгатьчелеге китапны төрлечә кабул итә.
Кайберәүләр, автор Ислам турында артык яхшы фикер белдерә, дип
саный. Гәрчә Кантимер христиан динендә була һәм Исламга христиан
дине күзлегеннән карап язган була. Әмма үзенең күп әйберләргә аек
акыллы карашы белән бу хезмәт шул чорның башка христиан
хезмәтләреннән аерылып тора. Биредә Кантимер үзен Ислам белгече,
шул исәптән Коръән, суфичылык, гарәп, фарсы, госманлы телләре
белгече буларак күрсәтә алган.
 
Һичшиксез, Кантимерның китабы үз вакыты өчен алга киткән хезмәт
була. Көнбатыш Аурупада «Книги Систима» кебек хезмәт 150 ел үткәч
кенә языла. Ул И. Гольдциерның немец телендә язылган
«Магометанские исследования» (1889–1890) китабы була.
 
Мөхсин НУРУЛЛА.
(“Шура” журналы)

Хәбәрләр

В Самарской области в 7-й раз отметят День дружбы народов

День дружбы народов отмечается в нашем регионе 12 сентября. Он был учрежден Законом Самарской области от 10 ноября 2014 года № 104-ГД «О памятных датах Самарской области» как «День народов и национальных культур Самарского края». 11 октября 2017 года Законом Самарской области этому празднику было официально присвоено название «День дружбы народов».

Тәртипле балалар гына белемле була

Самарның “Яктылык” мәктәбе елдан-ел уңышлары белән шатландыра. Быел мәктәпне 33 бала тәмамлаган, шуның тугызы алтын медальгә лаек булган. Укучыларның барысы да диярлек, бердәм дәүләт имтиханнарыннан яхшы баллар җыеп, югары уку йортларына бюджет урыннарына керделәр.

«Татар кызы» бәйгесенең ярымфиналы җиңүчеләре билгеле булды

Бүген Бөтендөнья татар конгрессы бинасында «Татар кызы» бәйгесенең ярымфинал этабында җиңүчеләре билгеле булды. Финалга чыгучыларны Бөтендөнья татар конгрессы башкарма комитет җитәкчесе Данис Шакиров бүләкләде, дип яза конгрессның матбугат хезмәте.

«Ил төкерсә – күл була»

Безнең Үзәк мәсҗидебезнең карты - 85 яшьлек Мөхәммәтрасих Абушманов - бик актив шәхес. Ул флотта подводник-водолаз булып хезмәт иткән. Мөхәммәтрасих бабай: ”Адәм баласын яшәтүче, аңарда ышаныч тудыручы, бүгенгесен, иртәгәсен искә төшереп, һәр кылган гамәлен-эшен ихласлыкка илтүче - Иман.

1 из 219