This is an example of a HTML caption with link themeforest.net.

Язучы Марат Кәбиров: «Паразитларча яшисең икән, нәрсәңдер бетәргә тиеш»


Әдәби әсәрләрне тәрҗемә итү темасы әледән-әле көн үзәгендә булып ала. Әмма ул дәүләти әһәмиятле мәсьәлә дәрәҗәсенә күтәрелә алмыйча, нигездә аерым энтузиастларның тырышлыгы белән башкарылган эш булып кала бирә. Бу нисбәттән тәрҗемә үзәге кирәк дигән тәкъдим еш яңгырый. Бу турыда Марат Кәбиров фикерен укыйк.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



Яшь чагында күп тәрҗемә иттем. Мин тәрҗемә итмәгән бер классик та, бер билгеле шагыйрь дә калмады дисәң дә буладыр. Хәтта кытай, япон поэзиясын да маташтырып карадым. Төрки халыкларның шагыйрьләрен оригиналдан эшләдем. Студент чакта да кешеләр лекция язганда, мин тәрҗемә ясап утыра идем. Аларның күбесе я өстәлдә кала, я чүп савытына ташлана иде. Җыймадым, сакламадым. Шулай дөрес тә булгандыр. Боларның барысы да шул классикларны аңлау, тәҗрибә туплау, каләм чарлау өчен генә иде. Шулай да, Есенин белән Евтушенко шигырьләренең кайберләре бүген дә саклана. Бу ике шагыйрьне тәрҗемә итә алыр идем кебек. Мин аларны яхшы тоям.

Мин сүзгә-сүз тәрҗемә ясау ягында түгел. Һәр шигырьнең үз моңы, үз аһәңе була — әнә шуны сакларга кирәк. Мин, гадәттә, сүзләргә ябышып ятмыйм, «Әгәр Есенин татар булса, ничек язар иде икән?» - дигән караштан эшлим. Әгәр аны шигырь язарга мәҗбүр иткән кичерешләрне укучыга җиткерә алам икән — әйбәт. Ул вакытта тәрҗемә дә оригинал кебек яңгырый. Бу мөһим. Идеалда болай ул: бер авыз татарча белмәгән рус кешесе дә син укыганда аның Есенинның кайсы шигыре икәнен әйтә алырлык булсын. Тик бу идеал, аңа ирешеп булмый, якынаеп кына була.

Ә тәрҗемә үзәге кирәк!
Тәрҗемә үзәге талантлы кешеләрдән торырга тиеш. Сәләте булганнарны тупларга кирәк. Укытырга, өйрәтергә, эшләтергә! Дөньяның иң яхшы, иң популяр әсәрләре татарча яңгырарга тиеш.

Ләкин тәрҗемә үзәге булдыру бик җиңел нәрсә түгел. Талантларны тупларга, өйрәтергә мөмкин. Моның өчен Мәскәүгә җибәрергә кирәкми, андый көчләр үзебездә дә бардыр. Шуның өстенә ул җитди чыгымнар сорый, авторлык хокукларына барып тоташа. Шуңа күрә, аерым кешеләрнең көченнән килә торган гамәл түгел. Дәүләт башлангычында оештыруны сорый.

Башлап җибәрү өчен, әйтик, берәр журнал чыгарырга мөмкин. Шуның нигезендә талантлар тупларга, авторлык хокуклары белән тәҗрибәләр үткәрергә була. Русчага тәрҗемә ителмәгән әсәрләрне сайларга кирәк — аларны француз, немец, төрки халыклар әдәбиятыннан табу җиңелрәк.

Әгәр шул ук Гарри Поттер турында китап, әйтик, татарчага иң алдан тәрҗемә ителсә, балалар да, ата-аналары да: «Татар теле безгә нигә кирәк?» — дигән сорау бирмәсләр иде. Руслар да кызыгып карар, телне өйрәнү җаен хәстәрләр иде. Гомумән, үзен хөрмәт иткән халык башка халыкларның рухи хәзинәсен үз телендә чыгарырга тиеш. Һәм аны беренчеләрдән булып чыгарырга!

Без чит ил китапларын русча укыйбыз, рус җилкәсендә утырабыз һәм телебез бетә дип зарланабыз. Өстәвенә, сүгәбез дә әле. Паразитларча яшисең икән, нәрсәңдер бетәргә тиеш — ул бер җәзасыз була алмый. 

Без чит ил китапларын русча укыйбыз, рус җилкәсендә утырабыз һәм телебез бетә дип зарланабыз. Өстәвенә сүгәбез дә әле. Паразитларча яшисең икән, нәрсәңдер бетәргә тиеш — ул бер җәзасыз була алмый.
Бездә тәрҗемә турында сүз чыкса, гадәттә, классикларга тотыналар. Татарның бер чиредер инде бу, без нәрсә булса да, тарихка барып ябышабыз. «О, безнең ата-бабалар!..» — дип күкрәк сугарга тотынабыз. О, безнең классиклар!.. Иң башта бүгенгеләрне тәрҗемә итәргә кирәк.

Миңа, мәсәлән, башка халыкларның классиклары кызык түгел. Алар инде үткәндә калган, тарихны өйрәнүчеләр өчен әйбәт, ә бүген уку өчен миңа аларның бүгенге язучысы кирәк. Лев Толстой да, Федор Достоевский да бөек язучы, тик руслар бүген Акунинны укый, Пелевинны… Бүгенге әдәбиятны бүгенге язучылар билгели. Үткәнеңдә хет әллә кем бул, әгәр бүген миңа кызык түгелсең икән, минем өчен син юк. Милләт, әдәбият мәсьәләсендә дә шундый ук хәл. Синең кичә нинди булуың түгел, бүгенгә кем булып чыгуың мөһим.

Оригиналда укып булган әсәрне татар теленә тәрҗемә итү мәгънәсез
Дөресен әйтсәм, яратмаслар инде… Тик мин Пушкин шигырьләренә мөкиббән кеше түгел. Алар оригиналда да тәрҗемә шикеллерәк яңгырый. Ә тәрҗемәләре… белмим… укыганым юк, миңа рус әдәбиятыннан тәрҗемәләр кызык түгел. Оригиналда уку мөмкинлеге булганда берәү дә тәрҗемә укып утырмый торгандыр.

Тәрҗемә үзәге, дидек бит әле… Менә бүген иң мәгънәсез эш — рус әдәбиятын тәрҗемә итү. Русны без болай да укый алабыз. Башка халыкларны татарчага әйләндерергә кирәк. Рус кулы җитмәгәннәрне. Җиткәннәрне дә. Тәрҗемә - татарның бүгенгесен башка халыкларның бүгенгесе белән тоташтыру чарасы булырга тиеш. 

www.intertat.ru

Хәбәрләр

Минәхмәт Хәлиуллов: “Иң ышанычлы таянычым – ул минем гаиләм»

Тормышта мәрхәмәтле, юмарт, милли җанлы кешеләр булмаса, бик авырга туры килер иде. Алар татар чараларын да үткәреп киләләр, мохтаҗлык кичергән аерым кешеләргә дә, оешмаларга да, гыйбадәтханәләргә да ярдәм кулын сузалар. Шундый игелекле милләттәшләребезнең берсе – эшкуар, Самар өлкәсе татар милли-мәдәни мөхтәрияте рәисенең урынбасары, региональ “Дуслык” иҗади-иҗтимагый җәмгыятенең вице-президенты Мидхәт угылы Минәхмәт Хәлиуллов. Ул озак еллар дәвамында хәйриячелек белән шөгыльләнә. Аллаһы Тәгалә аның күңеленә мәрхәмәтлелек салган. Савапларын да үзенә күпләп кайтарсын, исәнлек, көч-куәт, эшләрендә зур уңышлар бирсен иде. Минәхмәт Хәлиуллов белән очрашып, аңа сорауларыбызны бирдек.

Дога кабул булсын өчен нишләргә?

«Туган авылым» мәчете имам-хатыйбы Нурулла хәзрәт Зиннәтуллин бер әңгәмәбез барышында, сүз уңаеннан, дога кабул булуның бер сере бар дигән иде, әмма аның турында башка вакытта сөйләргә вәгъдә итте. Бу юлы сәхифәбезне без дога кылу фазыйләтенә багышладык.

Ленар Сабиров: "Бер-беребезгә аяк чалмыйк, ярдәм итеп гомер кичерик"

Самарда берничә татар милли оешмасы уңышлы эшләп килә. Аларның җитәкчеләре һәм активистлары ана телебезне, милләтебезне, гореф-гадәтләребезне, тарихыбызны, динебез Исламны саклауда һәм үстерүдә бихисап эшләр башкаралар. Шундый оешмаларның берсе – шәһәребезнең татар милли- мәдәни мөхтәрияте рәисе Ленар Сабиров белән әңгәмә кордык. Ленар, укучыларыгызны бераз үзегез белән таныштырып үтсәгез иде.

Милләт телсез була алмый!

Татарстан Җөмһүрияте Республика көнен һәм ТАССРның 100 еллыгын бәйрәм иткән вакытка тагын бер олуг тарихи вакыйга туры килде – Казан шәһәрендә беренче тапкыр Милләт җыены узды һәм биредә татар халкының үсеш стратегиясе кабул ителде.

1 из 198